Yıllık izin hesaplama

Yıllık ücretli izin, en az bir yıl çalışan işçinin her hizmet yılı için kazandığı, ücreti peşin ödenen dinlenme hakkıdır. Süresi sabit değil kademelidir: kıdeminiz arttıkça yıl başına kazandığınız gün sayısı 14'ten 20'ye, sonra 26'ya çıkar. Bu araç yıl yıl ne kazandığınızı ve kullanmadıklarınızın ücretini hesaplar.

Yıllık izin süreleri (4857 md. 53)

Bu süreler tabandır — kanun "az olamaz" der. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle artırılabilir. Yer altı işlerinde çalışanlarda her band dörder gün artar; 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlara verilecek izin ise 20 günden az olamaz.

Hesaplama nasıl yapılıyor

1. Tam hizmet yılları bulunur — işe giriş yıldönümleri sayılır. İzin hakkı yıl içinde orantılı birikmez; her yıldönümünde bir defada doğar.
2. Her yıl için band belirlenir — o yılın dolduğu andaki kıdeme bakılır. Bandın yükselmesi geçmiş yılları geriye dönük artırmaz.
3. Özel durumlar uygulanır — yer altı işlerinde dört gün eklenir, yaş kuralı devreye giriyorsa süre 20 güne yükseltilir.
4. Toplanır — yıl yıl kazanılan günlerin toplamı, bugüne kadar hak ettiğiniz izin süresidir.
5. Kullanılmayan izin ücretlendirilir — çıplak brüt aylık ücretin otuzda biri günlük ücrettir; kullanılmayan gün sayısıyla çarpılır ve SGK primi, gelir vergisi, damga vergisi kesilir.

Üç ödemenin kesinti farkı

İşten ayrılırken alınan üç ödeme birbirine benzese de vergi ve prim rejimleri farklıdır. Aynı brüt tutarda elinize geçen para bu yüzden değişir:

Kıdem ve ihbar tarafı için tazminat hesaplama aracına bakabilirsiniz.

Örnek: hizmet yılına göre hak ediş

Aşağıdaki tablo tek bir çalışanı yıl yıl izliyor: 1 Ocak 2006 tarihinde işe girmiş, yer altında çalışmayan, yaş kuralı kapsamına girmeyen bir işçi. Rakamlar bu sayfadaki aracın kullandığı motorun aynısından geliyor.

Asıl görülmesi gereken satırlar kademe sınırları: beşinci yıldan altıncı yıla geçişte yıllık hak 14 günden 20 güne, on dördüncü yıldan on beşinci yıla geçişte 20 günden 26 güne çıkıyor. Kademenin yükselmesi geçmiş yılları geriye dönük artırmaz; bu yüzden toplam, hizmet yılı ile güncel gün sayısının çarpımı değildir.

Tabloda görünmeyen iki kural sonucu doğrudan değiştirir. Birincisi yaş: 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlara verilecek izin 20 günden az olamaz. Aynı işe giriş tarihiyle, hak edişlerin tamamında 50 yaşın üzerinde olan bir çalışanın ilk yılı 14 gün değil 20 gün, 20 yıllık toplamı 406 gün değil 436 gün olur. İkincisi yer altı işleri: her kademe dörder gün artar, aynı örnek 18 günle başlayıp 486 güne ulaşır. Kanundaki süreler taban olduğu için sözleşmeyle artırılmış günler de bu tabloda yok.

Doğrulama

İzin süreleri, hak kazanma şartı, tatil günlerinin sayılmaması ve fesihte ödenecek izin ücreti kuralları doğrudan mevzuat.gov.tr'deki 4857 sayılı Kanun metninden (md. 53, 56, 59, 61) alındı. Band geçişleri ve yaş kuralının her hak ediş yılında ayrı değerlendirilmesi otomatik testlerle sabitlendi.

Bu araç henüz bağımsız iş hukuku uzmanı onayından geçmedi. Hesap, kesintisiz tek işverende geçen hizmeti varsayar. Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen sürelerin birleştirilmesi, askıda geçen dönemler, işyeri devri ve alt işveren değişikliği sonucu değiştirir. Ayrıca yaş kuralı ile yer altı artışının birlikte uygulanma sırası mevzuatta açık değildir; bu araç yer altı artışını önce uygulayıp 20 gün tabanını sonra kontrol eder.

Sık sorulan sorular

Bir yılı doldurmadan yıllık izin kullanabilir miyim?

Kanuni izin hakkınız doğmaz. 4857 sayılı İş Kanununun 53. maddesi, yıllık ücretli izin için en az bir yıl çalışmış olmayı arar ve bu süreye deneme süresi de dahildir. Hak yıl içinde orantılı olarak birikmez; hizmet yılınızın dolduğu gün bir defada doğar. İşveren isterse avans olarak izin verebilir, ancak bu kanuni bir zorunluluk değildir.

Kaç yıl çalışana kaç gün yıllık izin düşüyor?

Süre kıdeme göre üç bantta belirleniyor. 4857 sayılı Kanunun 53. maddesinin dördüncü fıkrası şöyle yazıyor: yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara 14 günden, beş yıldan fazla on beş yıldan az olanlara 20 günden, on beş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara 26 günden az olamaz. Parantez içindeki iki ibare hesabın tamamını belirliyor, çünkü bant bugünkü kıdeminize göre değil, Yıllık Ücretli İzin Yönetmeliğinin 9. maddesi uyarınca “iznini hak ettiği tarihteki hizmet süresine” göre seçiliyor: tam beşinci yılını dolduran işçi o yıl için hâlâ 14, tam on beşinci yılını dolduran ise 26 gün kazanıyor. Hak her hizmet yılının dolmasıyla bir defada doğduğu için toplam, son bandın günü kıdemle çarpılarak değil yıl yıl toplanarak bulunuyor: 20 yılını dolduran bir işçinin toplam hakkı <strong>406 gün</strong>. “Beş yıl dahil” ibaresini atlayan hesaplayıcılar aynı işçide 412, “on beş yıl (dahil)” ibaresini atlayanlar 400 gün buluyor. Maddenin son iki fıkrası iki şey daha ekliyor: on sekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek izin 20 günden az olamaz, süreler iş sözleşmeleri ve toplu iş sözleşmeleriyle artırılabilir. Bentlerin hepsi “az olamaz” diye bittiği için buradaki günler tabandır, tavan değil.

Neden 7 yıldır çalıştığım hâlde toplam iznim 140 gün değil?

Çünkü izin süresi kademelidir ve her hizmet yılı, o yılın dolduğu andaki kıdeminize göre hak kazandırır. İlk beş yıl için yılda 14 gün, altıncı yıldan itibaren 20 gün kazanılır. Yedi yıllık bir çalışanın toplamı bu yüzden 5 × 14 + 2 × 20 = 110 gündür. Bandın yükselmesi geçmiş yılları geriye dönük artırmaz.

İzin süresine denk gelen bayram ve hafta tatilleri izinden düşülür mü?

Hayır. 4857 sayılı Kanunun 56. maddesi, yıllık ücretli izin günlerinin hesabında izin süresine rastlayan ulusal bayram, hafta tatili ve genel tatil günlerinin izin süresinden sayılmayacağını açıkça belirtir. Yani 14 günlük izniniz 14 iş günü olarak kullanılır ve araya giren tatiller izninizi kısaltmaz.

İstifa edersem kullanmadığım izinlerin ücretini alabilir miyim?

Evet. 4857 sayılı Kanunun 59. maddesi, iş sözleşmesinin "herhangi bir nedenle" sona ermesi hâlinde hak kazanılıp kullanılmayan izin ücretlerinin ödeneceğini söyler. Bu, kıdem tazminatından önemli bir farktır: kıdem yalnızca kanunda sayılan hâllerde doğarken, izin ücreti ayrılma sebebine bakılmaksızın ödenir. Zamanaşımı sözleşmenin sona erdiği tarihten başlar.

İzin ücreti giydirilmiş ücretten mi hesaplanır?

Hayır, çıplak brüt ücretten hesaplanır. 4857 md. 59 yalnızca "ücreti üzerinden" der; kıdem tazminatını düzenleyen 1475 md. 14’teki gibi "para ile ölçülmesi mümkün menfaatler" ifadesini içermez. Bu yüzden yol, yemek ve ikramiye gibi yan haklar izin ücretine yansımaz.

İzin ücretinden hangi kesintiler yapılır?

Üçü birden: SGK işçi primi ve işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi. İzin ücreti tam anlamıyla ücret sayıldığı için 4857 md. 61 uyarınca sigorta primine de tabidir. Karşılaştırma için: kıdem tazminatından yalnızca damga vergisi, ihbar tazminatından ise gelir ve damga vergisi kesilir, SGK primi kesilmez.

İşveren yıllık iznimi bölebilir mi?

Kural olarak izin bölünemez (md. 56). Ancak tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. İşveren tek taraflı olarak bölme kararı alamaz.

İlgili hesaplamalar

Aşağıdakiler rastgele seçilmiş bağlantılar değil; her biri bu hesapla aynı mevzuat kuralını paylaşıyor ya da onun doğrudan devamı.

İşsizlik maaşı hesaplama

Kullanılmayan iznin ücrete dönüşmesi de işsizlik ödeneği hakkı da aynı şeye bağlı: sözleşmenin nasıl sona erdiğine. Fesih türü matrisi iki araçta ortak.

Kıdem ve ihbar tazminatı

Kullanılmayan iznin ücreti yalnız sözleşme sona erdiğinde doğuyor. Fesih hesabı yapıyorsan kıdem ve ihbarla birlikte üç kalemi bir arada görmen gerekir.

Doğum izni hesaplama

Analık izninde geçen süre yıllık izin hak edişini durdurmaz: 4857 md. 55/b o günleri çalışılmış gibi sayıyor.

Kaynaklar

1. 4857 sayılı İş Kanunu md. 53 — yıllık ücretli izin hakkı ve süreleri (mevzuat.gov.tr)
2. 4857 sayılı İş Kanunu md. 56 — iznin uygulanması, tatil günlerinin sayılmaması
3. 4857 sayılı İş Kanunu md. 59 — sözleşmenin sona ermesinde izin ücreti
4. 4857 sayılı İş Kanunu md. 61 — izin ücretinden sigorta primi