Fazla mesai hesaplama 2026
Fazla çalışma, haftalık 45 saati aşan çalışmadır ve saat ücretinin %50 fazlasıyla ödenir. Sözleşmenizde haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, o süreyi aşıp 45 saate kadar olan çalışma ayrı bir kavramdır — fazla sürelerle çalışma — ve %25 zamlı ödenir. Bir saatin hangi orana gireceği, kaçıncı saat olduğuna bağlıdır.
Özetle
- Kanun iki ayrı kavram tanımlar ve oranları farklıdır: haftalık 45 saati aşan çalışma fazla çalışma (%50 zamlı), sözleşmeyle 45’in altı belirlenmişse o süreyi aşıp 45’e kadar olan çalışma fazla sürelerle çalışma (%25 zamlı).
- Saat ücreti, aylık brüt ücretin 225’e bölünmesiyle bulunur (günlük 7,5 saat × 30 gün). Bu bölen Yargıtay içtihadıyla yerleşmiştir.
- Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve yılda 270 saati aşamaz.
- İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman seçebilir: fazla çalışmanın her saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmanın her saati için 1 saat 15 dakika.
- Fazla mesai ücreti tam anlamıyla ücrettir: SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir.
- Yer altı maden işlerinde haftalık süre 37,5 saattir ve fazla çalışma yalnızca zorunlu hallerde, en az %100 zamlı yaptırılabilir.
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma farkı
Haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 40 saat olarak belirlenmiş bir işçi 45 saat çalıştığında, aradaki 5 saat %50 değil %25 zamlıdır. Çoğu hesaplayıcı bu ayrımı hiç bilmiyor ve tüm fazla saatleri %50 ile hesaplayarak fazla ödeme gösteriyor.
| Sözleşmedeki haftalık süre | %25 zamlı saat | %50 zamlı saat |
|---|---|---|
| 45 saat | 0 | 5 |
| 40 saat | 5 | 5 |
| 37,5 saat | 7,5 | 5 |
Saatlik ücret ve fazla mesai hesabı
- Saat ücreti bulunur — aylık brüt ücret 225'e bölünür. Bu bölen günlük 7,5 saatin 30 günle çarpımıdır ve Yargıtay içtihatlarıyla yerleşmiştir.
- Saatler ikiye ayrılır — sözleşme süresi ile 45 saat arasındaki kısım fazla sürelerle çalışma, 45 saati aşan kısım fazla çalışmadır.
- Zam uygulanır — fazla sürelerle çalışmaya %25, fazla çalışmaya %50. Yer altı maden işlerinde sınır 37,5 saat ve zam en az %100.
- Kesintiler yapılır — fazla mesai ücrettir: SGK primi, işsizlik sigortası, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Gelir vergisi kümülatif matrahın üzerine eklenerek hesaplanır.
Zamlı ücret yerine serbest zaman
Kanun işçiye bir seçim hakkı tanıyor: zamlı ücret yerine serbest zaman. Fazla çalışmanın her saati için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalışmanın her saati için 1 saat 15 dakika. Bu süre altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücrette hiçbir kesinti olmadan kullanılır. Tercih işçinindir; işveren tek taraflı olarak serbest zaman dayatamaz.
Örnek: haftalık çalışma süresine göre aylık fazla mesai
Aşağıdaki tablo, aylık brüt ücreti ₺60.000,00 olan ve sözleşmesinde haftalık süre 45 saat yazan bir işçi için hesaplandı. Değişen tek şey fiilen çalışılan haftalık süre; ay 4 hafta kabul edildi. Saat ücreti ₺60.000,00 ÷ 225 = ₺266,67, %50 zamlı hâli ₺400,00. Rakamlar bu sayfadaki aracın kullandığı motordan geliyor ve brüttür — fazla mesai ücrettir, üzerinden SGK primi ile gelir ve damga vergisi kesilir.
| Haftalık fiilî çalışma | Aylık fazla çalışma | %50 zamlı saat ücreti | Aylık fazla mesai brütü |
|---|---|---|---|
| 45 saat | 0 saat | ₺400,00 | ₺0,00 |
| 48 saat | 12 saat | ₺400,00 | ₺4.800,00 |
| 50 saat | 20 saat | ₺400,00 | ₺8.000,00 |
| 55 saat | 40 saat | ₺400,00 | ₺16.000,00 |
| 60 saat | 60 saat | ₺400,00 | ₺24.000,00 |
Tablo sözleşmedeki haftalık sürenin 45 saat olduğunu varsayar; bu yüzden fazla saatlerin tamamı %50 zamlıdır. Sözleşmede 40 saat yazsaydı aynı 50 saatlik haftalarda 20 saat daha hesaba girer — 40 ile 45 arasındaki kısım, %25 zamlı fazla sürelerle çalışma — ve aylık toplam ₺8.000,00 yerine ₺14.666,67 olurdu. Bir de üst sınır var: md. 41 fazla çalışmayı yılda 270 saatle sınırlar. Haftada 50 saatlik tempo yıl boyu sürerse 260 saatle sınırın hemen altında kalır; 55 saat ise 520 saatle sınırı aşar. Ücret hakkı yine doğar, ama sınırı aşan çalışma kanuna aykırıdır.
Doğrulama
Zam oranları, haftalık süre sınırları, yıllık 270 saat sınırı ve serbest zaman karşılıkları doğrudan mevzuat.gov.tr'deki 4857 sayılı Kanun metninden (md. 41 ve 63) alındı. Saat ücreti böleni (225) ise kanunda değil, yerleşik bordro uygulaması ve Yargıtay içtihadıyla belirli; bu araç da onu esas alıyor. Kontrol noktası olarak: 2026 brüt asgari ücret için saat ücreti 146,80 TL çıkıyor ve bu, resmî bordro parametrelerinde yayımlanan saatlik ücretle birebir aynı.
Bu araç henüz bağımsız uzman onayından geçmedi. Hesap haftalık esasa göre yapılır ve denkleştirmeyi modellemez — denkleştirme uygulanan işyerlerinde bazı haftaların 45 saati aşması fazla çalışma sayılmayabilir. Ayrıca ulusal bayram ve genel tatil çalışmaları (md. 47), gece çalışması sınırları ve hafta tatili ücretleri bu hesaba dahil değildir.
Sık sorulan sorular
- Haftada 40 saat çalışıyorum, 45 saate kadar olan fazla saatlerim %50 zamlı mı?
- Hayır, %25 zamlı. Bu en sık yapılan hatadır. 4857 md. 41, haftalık çalışma süresi sözleşmeyle 45 saatin altında belirlenmişse, o süreyi aşan ve 45 saate kadar olan çalışmaları "fazla sürelerle çalışma" olarak ayırır ve bunlara %25 zam uygulanır. %50 zam ancak 45 saati aştıktan sonra başlar.
- Saatlik ücretim nasıl bulunuyor?
- Aylık brüt ücretiniz 225'e bölünür. Bu sayı günlük yasal çalışma süresi olan 7,5 saatin 30 günle çarpımıdır. Haftalık süre 45 saat olsa da bordro uygulaması ve Yargıtay içtihatları 225 bölenini esas alır. Örneğin 2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL için saat ücreti 146,80 TL olur.
- Fazla mesai ücreti yerine izin alabilir miyim?
- Evet, ve bu tercih işçinindir. 4857 md. 41’in dördüncü fıkrası, işçinin isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabileceğini söyler: fazla çalıştığı her saat için 1 saat 30 dakika, fazla sürelerle çalıştığı her saat için 1 saat 15 dakika. Bu serbest zaman altı ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücrette hiçbir kesinti olmadan kullanılır.
- Yılda en fazla kaç saat fazla mesai yapılabilir?
- 270 saat. 4857 md. 41 bunu açıkça sınırlar. Bu sınır yalnızca fazla çalışmayı (45 saati aşan kısım) kapsar; fazla sürelerle çalışma bu hesaba girmez. Sınırın aşılması kanuna aykırıdır, ancak fiilen çalışılmışsa ücret hakkı yine de doğar.
- Denkleştirme uygulanıyorsa fazla mesai doğar mı?
- Şartlar sağlanıyorsa doğmaz. 4857 md. 63’e göre denkleştirme esasının uygulandığı hallerde, işçinin haftalık ortalama çalışma süresi normal haftalık süreyi aşmamak koşuluyla bazı haftalar 45 saati aşsa da bu çalışmalar fazla çalışma sayılmaz. Denkleştirme süresi kural olarak iki ay, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Bu araç denkleştirmeyi modellemez; haftalık hesap yapar.
- Fazla mesai ücretinden hangi kesintiler yapılır?
- Fazla mesai ücreti ücretin bir parçasıdır; SGK işçi primi, işsizlik sigortası primi, gelir vergisi ve damga vergisi kesilir. Gelir vergisi normal ücretinizin üzerine eklenerek kümülatif matrahtan hesaplandığı için, üst dilimdeyseniz fazla mesaiden beklediğinizden daha az para elinize geçebilir.
- İşveren beni zorla fazla çalıştırabilir mi?
- 4857 md. 41 fazla saatlerle çalışmak için işçinin onayının alınmasını arar. Zorunlu nedenlerle (md. 42) ve olağanüstü hallerde (md. 43) istisnalar vardır. Ayrıca sağlık nedenlerine dayanan kısa veya sınırlı süreli işlerde ve gece çalışmalarında fazla çalışma yaptırılamaz.
İlgili hesaplamalar
Aşağıdakiler rastgele seçilmiş bağlantılar değil; her biri bu hesapla aynı mevzuat kuralını paylaşıyor ya da onun doğrudan devamı.
- Gelir vergisi dilimi
- Mesai ücreti kümülatif matrahın üstüne biniyor ve seni üst dilime normalden erken taşıyabiliyor. Buradaki kümülatif matrah alanını doldurmazsan hesap en alt dilimi varsayar ve neti yüksek gösterir.
- Brütten nete maaş hesaplama
- Saatlik ücret aylık brütten türüyor; mesai ücreti de aynı brütün üstüne ekleniyor. Zamlı tutarın toplam nete etkisi için asıl bordroya bakman gerekiyor.